Projecten voor biomonitoring

ToxicoWatch (TW) NL Biomonitoring tussentijds rapport, april 2025, met de steun van Zero Waste Europe, presenteert niet alleen de follow-up van de eerste biomonitoring resultaten (NL TW-Report, maart 2024, ook gesteund door Zero Waste Europe) op dioxines, PAK, en PFAS in eieren en eierschalen van achtertuin kippen, en vegetatie. Maar ook een uitbreiding van zware metaalanalyses op bodem, water en mossen(bryofyten) in de omgeving van Waste-to-Energy (WtE) verbrandingsoven REC, Harlingen, Nederland. Referentiemonsters werden verzameld door het TW-team op locaties op 15 km ten noordoosten van de verbrandingsoven, in de overheersende windrichting.

Bijlage 1: Labresultaten

Bijlage 2: Resultaten 12 jaar TW-biomonitoring regio Harlingen

Bijlage 3: Uitdagende biomonitoring. Biomassa, WUR, biomonitoring grasmonsters regio Harlingen

Belangrijkste bevindingen Biomonitoring regio Harlingen, 2024 (Rapport april 2025):

• Bodemmonsters in de omgeving van de WtE verbrandingsoven REC werden geanalyseerd met behulp van de innovatieve PFAS CALUX bioassay, met PFAS-resultaten van 110 en 570 ng PFOA eq./g dw.
• In 2024 bevatten watermonsters uit een oppervlaktewatersloot op landbouwgrond 610 ng PFOA eq. /l, waarmee de Nederlandse drinkwaterlimiet van 4,4 ng PFOA eq./l (RIVM, 2023) met een factor 138 werd overschreden.
• Analyse van zware metalen toonde significant verhoogde concentraties van kwik (Hg), cadmium (Cd) en lood (Pb) in bodem- en mosmonsters(bryofyten).

In 2019 startte stichting ToxicoWatch (TW) op verzoek van de lokale groep Zubieta-Lantzen een meerjarig biomonitoringsonderzoek naar persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s) in de omgeving van de Waste-to-Energy (WtE) verbrandingsoven in Zubieta. Gelegen in de provincie Gipuzkoa, het gemeentelijke district Donostia/San Sebastián, in de buurt van het dorp Zubieta in Baskenland in Noord-Spanje.

TW begon in Zubieta in 2019 met een biomonitoringstudie op basisniveau (‘nulmeting’), uitgevoerd voordat de verbrandingsoven in 2020 in productie ging. De biomonitoringstudies zijn gebaseerd op een uitgebreide reeks biomatrices in de analysejaren (2019-2025), waaronder kippeneieren uit de achtertuin, dennennaalden(Pinus Radiata), vegetatie/bladeren, zoals hulst(Ilex aquifolium), mossen(bryofyten), bodem, sediment, water en zelfs menselijke moedermelk van moeders die in 2019 in de nabijgelegen dorpen Usurbil, Lasarte en Andoain wonen.

Het laatste Biomonitoring (tussentijdse) rapport van¹ april 2025, met de steun van Zero Waste Europe, toont de resultaten van de monsters die in mei 2024 zijn verzameld in de omgeving van de waste-to-energy (WtE) afvalverbrandingsoven in Zubieta. Met de focus op de milieu-impact van persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s), waaronder polychloordibenzo-p-dioxines (PCDD’s), dibenzofuranen (PCDF’s), dioxineachtige polychloorbifenylen (dl-PCB’s), zware metalen (HM) en perfluoralkylstoffen (PFAS).

Belangrijkste bevindingen Biomonitoring regio Zubieta, 2024:

• In Hernani, dat 3.500 meter ten oosten van de vuilverbrandingsoven ligt, is de hoogste dioxineconcentratie geanalyseerd in kippeneieren uit achtertuinen, van de 13 jaar TW biomonitoring in heel Europa.
• PFAS aangetroffen in alle onderzochte eieren van hobbypluimvee.
• In 2024 wordt PFAS geanalyseerd in een drinkwaterbron op een heuvel bij Andoain.
• Stijgende trends van de analyse van zware metalen, sinds TW biomonitoring 2019-2023, in water, bodem, mossen en sediment, met verhoogde concentraties van:

Water: zink (Zn) en lood (Pb).

Bodem: cadmium (Cd), zilver (Ag), mangaan (Mn) en kwik (Hg)

Mossen(bryofyten): arseen (As), barium (Ba), nikkel (Ni) en tin (Sn)

Sediment: Kobalt (Co), Mangaan (Mn).

Naar aanleiding van de bouw van de Bionerga Waste-to-energy (WtE) verbrandingsoven in Beringen vroeg bewonersgroep Leefbaar Tervant (LT) om de luchtkwaliteit tijdig te onderzoeken op toxische stoffen, waarmee in 2019 gestart zou worden. In antwoord hierop gaf de stad Beringen de opdracht aan ToxicoWatch (TW) om de luchtkwaliteit op dioxines in de regio Beringen te monitoren via een meerjarig biomonitoringsonderzoek gedurende drie jaar.

TW analyseerde kippeneieren van particuliere kippenhokeigenaars in de regio Beringen om dioxines op te sporen, die zich ophopen in het eigeel. Deze eerste biomonitoringmonsters werden genomen voordat de vuilverbrandingsoven in gebruik werd genomen (2019), door middel van een zogenaamde “nulmeting”. De volgende biomonitoringstudies met analyses van eieren van hobbypluimvee op dioxines werden uitgevoerd in 2021 en 2022. De analysewaarden laten een toename zien van de dioxineresultaten in de vervolgjaren.

De lokale groep Leefbaar Tervant (LT) gaf ToxicoWatch opdracht voor een aanvullende PFAS-analyse op kippeneieren in Beringen in 2022, gepubliceerd in 2023.

Belangrijkste bevindingen Biomonitoring regio Beringen, 2019-2023

• Al bij de nulmetingen in de geïndustrialiseerde regio Beringen werden dioxinen aangetroffen in eieren van hobbypluimvee.
• Kippenei locaties vertoonden verhoogde dioxines (PCDD/F/dl-PCB) in 2021-2022 met zowel bioassay analyse DR CALUX en chemische analyse (GC-MS) in vergelijking met baseline in 2019.
• De DR CALUX toont dioxinewaarden van 20 pg BEQ/g vet en zelfs meer, op 50% van de locaties (2022).
• Geen van de kippeneieren voldoet aan de EU dioxinenorm met de DR CALUX analyse in 2022.
• Chemische analyse GC-MS voor de som van dioxines (PCDD/F/dl-PCB) verifieert dat 5 van de 6 eierlocaties boven de EU-norm van 5 pg TEQ/g vet zitten.
• Congeneren-specifieke patronen van onvolledige verbranding worden gevonden op ei-locaties in de buurt van de afvalverbrandingsoven.
• Eén locatie, (BE-1) laat in 2022 een sterke toename zien van 756% Heptachlorodibenzofuran (HpCDF1) ten opzichte van de analyseresultaten in 2019.
• Op dezelfde locaties waar in 2022 de hoogste dioxineresultaten werden gemeten, werden PFAS-concentraties aangetroffen in kippeneieren in de achtertuin.

Om te weten in welke hoeveelheden persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s) zoals dioxines, PAK’s, PFAS en zware metalen worden uitgestoten door de afvalverbrandingsoven Bionerga in Beringen, is regelmatig onafhankelijk onderzoek van de ruwe, niet-gemiddelde, semi-continue rookgasgegevens van belang.

Het eerste ToxicoWatch (TW) biomonitoringsonderzoek in Ivry-sur-Seine, een voorstad van Parijs, is in 2021 gestart in samenwerking met C3R(Réduire, Réutiliser, Recycler), met de focus op dioxines in eieren van kippen uit de achtertuin in de omgeving van afvalverbrandingsoven Ivry-Paris XIII (IPXIII).

Belangrijkste bevindingen Biomonitoring Ivry-sur-Seine/Parijs regio 2021:

• Hoge dioxinewaarden worden gevonden in alle drie de biomatrices (kippeneieren, dennennaalden en boombladeren).
• De bioassay DR CALUX voor dioxineanalyse, laat zien dat 83% van de eieren (5 van de 6 monsters) de actielimieten voor veilige voedselconsumptie overschrijdt, zoals geregeld in de EU-richtlijn 2017/644.
• De chemische GC-MS analyse op dioxines van de eiermonsters verifieert de resultaten van de bioassay. Vijf (5) van de zes (6) locaties overschrijden de EU-limieten voor veilige consumptie van eieren volgens EU-verordening 1881/2006.
• Uit de chemische GC-MS-analyse van de eieren bleek dat op vijf (5) locaties de actielimiet voor dioxineachtige pcb’s (dl-PCB’s) volgens EU-verordening 1881/2006 werd overschreden.
• De analyseresultaten van bioassay DR CALUX op vegetatie, dennennaalden en mossen, toont hoge dioxinegehaltes aan in de omgeving van de afvalverbrandingsoven IPXIII.
• De analyseresultaten voor dioxinen in mossen van 1,2 – 4,9 pg TCDD eq./g product en 1,6 – 4,4 pg TCDD eq./g product in dennennaalden. De fractie dioxinen en furanen (PCDD/F) overheerst de dioxineachtige PCB’s (dl-PCB’s).

De buitensporige dioxinegehaltes die werden aangetroffen in deze monsters van kippeneieren uit de achtertuin baarden het publiek en de overheid zorgen. Als reactie hierop voerde de Franse volksgezondheidsdienst (ARS) een breder onderzoek uit in de Parijse regio, waarbij verhoogde dioxine- en PFAS-gehaltes in eieren werden gevonden.

Specifieke verbrandingsgerelateerde dioxinecongeneren Hepta (HpCDD) en Octa (OCDD) bleken het meest verhoogd te zijn in de hobbypluimveestalen van ToxicoWatch en in de hobbypluimveestalen van ARS in Ivry-sur-Seine. De bevindingen met betrekking tot specifieke congeneren komen overeen met het TW-onderzoek naar semi-continue metingen van de IPXIII-verbrandingsoven (TW 2023), waarin tot bijna 7000 uur overschrijdingen/fouten werden gerapporteerd over een periode van twee jaar.

In oktober 2024 voerde ToxicoWatch (TW), met ondersteuning van Zero Waste Europe (ZWE), het tweede biomonitoringsonderzoek uit in Ivry-sur-Seine/voorstad van Parijs. Met de focus op het verzamelen van mossen(bryofyten) en grond van primaire schoolpleinlocaties binnen 1500 meter van de afvalverbrandingsoven IPXIII.

Belangrijkste bevindingen Biomonitoring regio Ivry-sur-Seine/Parijs, 2024:

• De hoogste dioxineconcentratie werd geanalyseerd in mossen(bryofyten) op een speelplaats van een basisschool 780 meter ten westen van de afvalverbrandingsoven IPXIII.
• De meeste basisscholen toonden hoge dioxinegehaltes aan in zowel mossen(bryofyten) als grond op hun speelplaatsen.
• Alle gemeten zware metalen [14] waren verhoogd in de mossen(bryofyten) monsters in vergelijking met de laagste waarden gemeten op de begraafplaats, gelegen ten oosten van Ivry-sur-Seine.

ToxicoWatch onderzoekt in 2024-2025, met steun van Zero Waste Europe, de aanwezigheid van persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s) in buitenluchtfilters in vijf (5) basisscholen gelegen binnen 1500 m van de afvalverbrandingsoven Ivry-Paris XIII (IPXIII) in Ivry-sur-Seine, een voorstad van Parijs. Het onderzoek is een vervolg op eerder biomonitoringsonderzoek uitgevoerd door TW (2021-2024), met als doel meer inzicht te krijgen in de POP-verontreiniging in de omgeving van afvalverbrandingsoven Ivry-Paris XIII.

Dit onderzoek is een van de eerste onderzoeken naar persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s) in luchtfiltermateriaal van basisscholen met behulp van bioassay-analysemethoden.

Belangrijkste bevindingen onderzoek Basisschool Luchtfilters regio Ivry-sur-Seine/voorstad Parijs, september 2025:

• Dioxines variërend van 1,9 – 200,0 pg TEQ /gram dw
• Dioxineachtige PCB’s (dl-PCB) in luchtfilters van scholen variëren van 1,4 – 29 pg TEQ/g dw
• PAK in luchtfilters: 5100 – 100.000 pg benzo[a]pyreen equivalenten per gram
• PFAS in luchtfilter: 0,99 – 156 μg PFOA-equivalent per gram dm, dw
• Stof binnenshuis bevatte 26,40 pg TEQ/g dioxines en 40 µg PFOA eq./g dw van PFAS.

De burgerorganisatie Zelený živel o.z. die milieubewuste bewoners in Turnianska Kotlina vertegenwoordigt, nam in 2023 het initiatief om contact op te nemen met Zero Waste Europe en ToxicoWatch (TW) voor onafhankelijk onderzoek naar de depositie van persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s) zoals dioxines (PCDD/F/dl-PCB), polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) en PFAS, evenals zware metalen in de omgeving van de cementoven Cementáreň Turňa nad Bodvou, gelegen in de regio Košice in Slowakije.

Deze cementoven, (co-)afvalverbrandingsinstallatie, ondersteund door EU-subsidies, verbrandt afvalmaterialen, variërend van plastic agglomeraat, versleten oude autobanden en PCB-oliehoudend afval – als een duurzaam alternatief voor fossiele brandstoffen. Er zijn plannen om het verbranden van afval te verhogen van 65.000 naar 115.000 ton per jaar, een toename van bijna 50%. Cementovens worden gebruikt voor de vernietiging van persistente organische verontreinigende stoffen zoals PCB’s en PFAS, vanwege de hogere verbrandingstemperaturen die ze bieden.

Het biomonitoringsonderzoek van ToxicoWatch in deze regio richt zich op de beoordeling van de milieueffecten rond de cementoven in Turňa nad Bodvou. ToxicoWatch gebruikt biomonitoringtechnieken waarbij eieren van kippen uit de achtertuin worden gebruikt en fruit en vegetatie worden geanalyseerd op dioxines, PFAS, PAK en zware metalen. Naast de cementproductie heeft de regio Košice te maken met andere industriële bronnen van luchtvervuiling. Met name in de steengroeven van Včeláre en Hosťovce wordt kalksteen gewonnen, een basisgrondstof voor de cementproductie. Naast de cementoven liggen ecologisch belangrijke gebieden, waaronder het Beschermd Vogelgebied Slowaakse Karst (SKCHVÚ 027) en het Nationaal Natuurreservaat – Zádielska Kloof, dat deel uitmaakt van het Slowaakse Karst Nationaal Park.

Belangrijkste bevindingen TW-Biomonitoring onderzoek regio Turňa nad Bodvou, oktober 2023:

• Eieren, dennennaalden en mossen vertoonden hoge concentraties dioxines (PCCD/F/dl-PCB), polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) en per- en poly-fluoralkylstoffen (PFAS).
• In Turňa nav Bodvou konden zes (6) PFAS-verbindingen worden vastgesteld in eieren van hobbypluimvee.
• PFOS-niveau in eieren van hobbypluimvee van locatie Zádiel, dat de EU-limiet voor PFOS met 300% overschrijdt.
• De oppervlaktewaterstroom in de buurt van de cementoven en sedimentmonsters vertonen hoge PFAS-gehaltes met analysetest FITC-T4.
• Er werden verhoogde PAK-gehaltes gevonden in stofafzettingen op de daken van huizen in de dorpen Dvornìke en Zádiel.
• De zware metaalgehaltes in mossen(bryofyten) behoren tot de hoogste die zijn geregistreerd in TW-biomonitoringonderzoek uitgevoerd in Europa (2019-2023).

Belangrijkste bevindingen TW-Biomonitoring onderzoek regio Turňa nad Bodvou, mei 2024:

• In de eieren van hobbypluimvee werden overschrijdingen voor dioxines gevonden van de EU-limiet van 3,3 pg BEQ/g/vet (DR CALUX) en 5,0 TEQ/g vet (GC-MS).
• De resultaten van dioxines in mossen(Bryophyta) en dennennaalden(Picea abies) waren sterk verhoogd in vergelijking met de referentielocaties.
• Dioxinepatronen (congeneren) wijzen op een bron van meeverbranding van alternatieve industriële brandstof.
• Analyse van 14 zware metalen (HM) – zilver (Ag), aluminium (Al), arseen (As), barium (Ba), cadmium (Cd), kobalt (Co), chroom (Cr), koper (Cu), kwik (Hg), mangaan (Mn), nikkel (Ni), lood (Pb), Tin (Sn) en Zink (Zn) – vertoonden verhoogde niveaus van alle zware metalen in mossen(Bryophyta) in vergelijking met de referenties van het Slowaakse Karst Nationaal Park (NP Slovenský kras), EU-limieten en gemiddelde niveaus van zware metalen in groenten.
• Vergelijkende onderzoeken door Danucem Slovensko a.s. (uitgevoerd door het Ekotoxikologické centrum Bratislava, ECB) en de regionale overheid van Košice (uitgevoerd door Ekolive) bevestigen de bevindingen van TW met betrekking tot verhoogde dioxinegehaltes in eieren van hobbypluimvee, maar onderschatten de verhoogde aanwezigheid van zware metalen (HM) in vegetatie en bodem in dit onderzoeksgebied.
• De analyseresultaten in sediment op de referentielocaties in het Slowaakse Karst Nationaal Park, > 20 km ten westen van de cementoven, tonen significant lagere waarden dan de resultaten van veertien (14) zware metalen in de bodem op zeven (7) locaties binnen een straal van 3,5 km rond de cementfabriek.
• Een ernstig vervuilde kinderspeelplaats in Dvorníky-Včeláre, gelegen op slechts 630 meter ten noorden van de cementoven, bleek hoge concentraties lood (Pb) en arseen (As) te bevatten.
• Er werden hoge concentraties zware metalen (HM-14) gevonden in mossen(Bryophyta) in de buurt van de cementoven, wat wijst op een ernstige verontreiniging van de grond in particuliere moestuinen.

Dit biomonitoringsonderzoek naar POP-emissies in relatie tot afvalverbranding wordt uitgevoerd door ToxicoWatch, met deelname van Action Spain Network. Het project liep gelijktijdig voor 2021 en 2022 in drie landen: Litouwen, Spanje en Tsjechië, gecoördineerd door Zero Waste Europe.

In Spanje, in de zuidwestelijke regio van Madrid, is de Valdemingómez verbrandingsinstallatie voor afval naar energie (AEC) eigendom van het stadsbestuur van Madrid; in 1996 in gebruik genomen als een van de oudste en grootste afvalverbrandingsinstallaties in Europa. Sinds 2018 verbrandt Valdemingómez meer dan 300.000 ton per jaar. De afvalverbrandingsoven heeft drie lijnen die tegelijkertijd werken, met twee wervelbedovens waar RDF (Refused Derived Fuel) wordt verbrand. De schoorsteen is 45 meter hoog. Deze vuilverbrandingsoven stuit op verzet van bezorgde omwonenden vanwege de risico’s van giftige emissies.

Het biomonitoringsonderzoek op dit gebied is gericht op persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s), dioxines, PAK’s en PFAS. De biomarkermonsters die ToxicoWatch heeft gebruikt zijn eieren van hobbypluimvee, dennennaalden(Pines halepensis), groenblijvende boombladeren(Cupressus arizonica) en mossen(bryofyten) voor analyse met bioassays en chemische analyse in 2021 en 2022.

Belangrijkste bevindingen Biomonitoring regio Pilsen, 2021-2022:

De complexiteit van de chemische inhoud van het hedendaagse huishoudelijke en industriële afval vormt een uitdaging voor het omzetten van modern afval in energie in afvalverbrandingsinstallaties (WtE). Zelfs met de toepassing van de meest ontwikkelde luchtverontreinigingscontrolesystemen (APCD) is het nog steeds een enorme uitdaging om de vele persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s) in afvalverbrandingsresiduen en rookgassen te elimineren. Chotíkov, in de buurt van Pilsen (Tsjechisch: Plzeň) is de locatie van de vierde gemeentelijke WtE-afvalverbrandingsoven in Tsjechië: ZEVO Chotíkov of ZEVO Plzeň. De AEC-oven ontvangt ongeveer 12.369 ton afval per uur, met een jaarlijkse belasting van 95.000 ton afval. In de regio Pilsen wordt het milieu bedreigd door verontreiniging met zeer zorgwekkende stoffen in eieren van kippen uit de achtertuin, dennennaalden en mossen. Deze biomonitoring geeft een waarschuwingssignaal voor verontreiniging van het milieu met ernstige toxische stoffen zoals dioxines (PCDD/F), dioxineachtige PCB’s, PAK’s en PFAS.

Belangrijkste bevindingen Biomonitoring regio Kaunas, 2021-2022:

Overal ter wereld groeit het publieke bewustzijn en de bezorgdheid over de mogelijk toxische effecten van persistente organische verontreinigende stoffen op de menselijke gezondheid en het milieu. Met name mensen die in de buurt van afvalverbrandingsinstallaties wonen, moeten gerustgesteld worden over hun gezondheidsrisico’s (korte- en langetermijnblootstelling aan verbrandingsemissies), de veiligheid van dergelijke verbrandingsinstallaties en de naleving van regelgeving – niet alleen onder normale omstandigheden, maar ook in “andere dan normale bedrijfsomstandigheden” (O OC), zoals shut-downs, start-ups en storingen.

De nieuw gebouwde afvalverbrandingsoven van Kaunas, UA Kauno Cogeneration Power Plant, is sinds november 2020 in bedrijf. e eerste ronde van een biomonitoringsonderzoek naar biomarkers van kippeneieren, dennennaalden en mossen in de regio rond de verbrandingsoven heeft plaatsgevonden.

De regio Kaunas toont een milieu dat wordt bedreigd door verontreiniging van zeer zorgwekkende stoffen in eieren van hobbypluimvee, dennennaalden en mossen. zijn biomonitoring geeft een waarschuwingssignaal voor de aanwezigheid van giftige stoffen zoals dioxines (PCDD/F), dioxineachtige PC s, PA s en PFAS. Er is meer onderzoek nodig om de bijdrage van de verbrandingsoven te achterhalen. e opvallende aanwijzing is het gebrek aan transparantie naar de mensen die in de omgeving van een verbrandingsoven wonen.

De biomonitoringstudie, uitgevoerd door ToxicoWatch en ondersteund door Zero Waste Europe,in Litouwen, Spanje en Tsjechië is onderdeel van een Europabreed onderzoeksproject naar POP-emissies in mogelijke relatie tot afvalverbranding. Het project loopt gelijktijdig voor 2021 en 2022 in deze drie landen: ToxicoWatch Foundation, neemt deel als wetenschappelijke partner samen met drie milieuorganisaties, Ecologists in Action Spanje, Žiedinė Ekonomika in Litouwen en Hnutí DUHA in Tsjechië, allen gecoördineerd door Zero Waste Europe. Bekijk de video over “true toxic toll